Kiedy warto wykonać badanie nasienia
Najczęstszym powodem jest brak ciąży po 12 miesiącach regularnego współżycia bez zabezpieczenia, bo tak Światowa Organizacja Zdrowia definiuje niepłodność. Gdy partnerka ma więcej niż 35 lat, diagnostykę zaczyna się zwykle po 6 miesiącach. Badanie zleca się też po przebytych chorobach jąder, po operacjach w okolicy pachwiny, przy żylakach powrózka nasiennego, po leczeniu onkologicznym oraz po wazektomii, aby potwierdzić jej skuteczność. Niektórzy mężczyźni wykonują je profilaktycznie, na przykład przed planowanym staraniem o dziecko.
Jak się przygotować
Wynik zależy od przygotowania, dlatego warto trzymać się kilku zasad:
- wstrzemięźliwość płciowa przez 2–7 dni przed badaniem, zgodnie z zaleceniami WHO z 2021 roku; zbyt krótka albo zbyt długa przerwa może zniekształcić wynik;
- w tygodniach przed badaniem ograniczenie alkoholu, rezygnacja z palenia i unikanie przegrzewania (sauna, gorące kąpiele, laptop na kolanach);
- przesunięcie terminu, jeśli w ostatnich tygodniach wystąpiła gorączka, bo wysoka temperatura ciała może przejściowo obniżyć parametry nasienia;
- poinformowanie lekarza o przyjmowanych lekach i suplementach, także o preparatach stosowanych na siłowni, bo niektóre z nich mocno wpływają na wytwarzanie plemników.
Materiał oddaje się zwykle w laboratorium, w osobnym pomieszczeniu, do jałowego pojemnika. Ważne jest zebranie całego ejakulatu, bo pierwsza porcja zawiera najwięcej plemników.
Co ocenia laboratorium
Standardowe badanie, czyli seminogram, obejmuje objętość ejakulatu, liczbę i koncentrację plemników, ich ruchliwość oraz budowę (morfologię). Laboratorium ocenia też odczyn, lepkość i obecność innych komórek, na przykład leukocytów, które mogą wskazywać na stan zapalny. Wyniki porównuje się z wartościami referencyjnymi WHO, ale same normy nie przesądzają o płodności: mężczyzna z wynikami poniżej normy może zostać ojcem, a prawidłowy seminogram nie wyklucza wszystkich przyczyn niepłodności.
Co dalej, gdy wynik odbiega od normy
Pojedynczy nieprawidłowy wynik nie jest jeszcze diagnozą. Wytwarzanie plemników trwa około trzech miesięcy, więc na parametry nasienia wpływa to, co działo się z organizmem w ostatnich tygodniach. Lekarz zwykle zleca powtórzenie badania po kilku tygodniach, a w razie potrzeby dalszą diagnostykę: badania hormonalne, USG moszny, testy oceniające fragmentację DNA plemników albo badania genetyczne. Część przyczyn da się skorygować, na przykład zmianą stylu życia, leczeniem infekcji czy zabiegiem żylaków powrózka nasiennego.
Wynik warto omówić podczas wizyty u androloga, który zajmuje się zdrowiem reprodukcyjnym mężczyzn i oceni seminogram razem z wywiadem, badaniem fizykalnym i wynikami partnerki. Dzięki temu para dostaje jeden plan dalszej diagnostyki zamiast serii przypadkowych badań.
Najważniejsze w skrócie
Badanie nasienia jest szybkie, nieinwazyjne i dostępne bez skierowania w prywatnych laboratoriach. Najwięcej daje wtedy, gdy jest dobrze przygotowane i interpretowane przez lekarza razem z innymi informacjami o zdrowiu pary. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.