Po 82 latach „Ryś” odzyska nazwisko i symboliczny grób. Uroczystość na Powązkach.

Przez ponad osiem dekad znany był jedynie pod konspiracyjnym pseudonimem „Ryś”. Dopiero niedawno udało się ustalić, że powstańcem był Jan Nowicki – przedwojenny piłkarz Lecha Poznań i żołnierz kontrwywiadu Komendy Głównej Armii Krajowej. 25 września na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach zostaną odsłonięte symboliczne groby jego oraz poległej razem z nim łączniczki „Halinki”.

Jan Nowicki „Ryś” zginął podczas Powstania Warszawskiego 21 sierpnia 1944 roku. Przez dziesięciolecia jego prawdziwa tożsamość pozostawała nieznana, a miejsce pochówku nie zostało ustalone.

Przełom nastąpił dzięki wieloletnim badaniom historyka Wojciecha Königsberga oraz pracy kryptologa prof. Remigiusza Wiśniewskiego. Analiza dokumentów i złamanie szyfrów kontrwywiadu Armii Krajowej pozwoliły powiązać „Rysia” z Janem Nowickim.

Piłkarz, który został żołnierzem Armii Krajowej

Przed wojną Jan Nowicki związany był ze sportem. Należał do czołowych zawodników Lecha Poznań i występował w ataku poznańskiego zespołu.

Podczas okupacji zaangażował się w działalność konspiracyjną. Służył w oddziale likwidacyjnym „993/W” kontrwywiadu Komendy Głównej Armii Krajowej, gdzie był dowódcą plutonu.

W pierwszych dniach Powstania Warszawskiego walczył na Woli w Batalionie „Pięść”. Po przejściu na Stare Miasto objął dowodzenie Oddziałem Specjalnym „Juliusz” Batalionu NOW-AK „Gustaw”.

Zginęli razem przy Długiej

21 sierpnia 1944 roku Jan Nowicki „Ryś” zginął przy ulicy Długiej 15. Razem z nim polegli kapral podchorąży Marian Kosterna „Marian” oraz łączniczka znana jedynie pod pseudonimem „Halinka”.

Po wojnie udało się zidentyfikować tylko Mariana Kosternę. Jego szczątki spoczęły na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze C10.

Losy szczątków „Rysia” i „Halinki” pozostają nieznane. Dlatego właśnie w tej samej kwaterze powstaną ich symboliczne miejsca pochówku.

Uroczystość na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Poświęcenie symbolicznych grobów odbędzie się w piątek, 25 września 2026 roku, o godzinie 12:00 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Przy bezimiennych mogiłach w kwaterze C10 zostaną umieszczone tablice upamiętniające Jana Nowickiego „Rysia” oraz łączniczkę „Halinkę”.

Uroczystość będzie miała charakter wojskowy i religijny. Ma być jednocześnie wyrazem pamięci o wszystkich uczestnikach Powstania Warszawskiego, których miejsc pochówku do dziś nie udało się ustalić.

Pamięć przywrócona po dziesięcioleciach

Powstanie symbolicznych grobów to inicjatywa Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Fundacji Przeszłość Jutra. Przedsięwzięcie zostało sfinansowane ze środków zgromadzonych podczas zbiórki Społecznego Komitetu Wolontariuszy MPW „Ratujmy groby powstańcze”.

Identyfikacja „Rysia” pozwoliła nie tylko uzupełnić historię jednego z żołnierzy Armii Krajowej. Po 82 latach jego rodzina poznała los przodka, którego przez dziesięciolecia uznawano za zaginionego podczas Powstania Warszawskiego.